INFORME /educación artística uti'al paalalo'ob

LE K'IIN – 30.04.2010 – Monica Mateos-Vega
Visita u linki abas kaambal yo'osal áantajil

Le chan xoknáalo' ku k'áatik ti' u taata'ob ka u yáanto'ob u paalalo'ob yéetel u páajtalil paax

Bawa, le paalalo'obo' ku náats'al ti' le paaxo' tak tu chichnil yéetel ku yáantiko'ob wa ku yiliko'ob yaan u páajtalilo'ob, leti' le k'áat chi' ku beetik le xoknáal oaxaca Patricia Trujano Granados ti' tuláakal le taatatsilo'ob u k'aj óolo'.

Ti' leti'e' 25 ja'abo'ob táan u xookik k'aay te' Conservatorio Nacional de Música (CNM) ku ya'alike' jach talamchaj u yokol. U taal Huajuapan de León, Oaxaca, tu'ux tu xokaj piano. Yaan ya'ab aj paax ichil u láak'tsilo'ob, ba'ale' empírico, ma' ti' le najil xooko' bey u yaan ka'ach jump'éel áantaj ka tu ya'alaj u k'ana'an ju'uno'ob ti' dedicar u profesionalmente ti' le paaxo'..

in taatae' tu ya'alajten yaan in kíimil yéetel wi'ij., ba'ale' tin wa'alaj ti', ma' in k'áat, yaan in kíimil ki'imak in wóol'. Le ken tu k'amaj, tu ya'alajten ka xi'iken xook je'el tu'uxak ma' México. tin beetaj jump'éel examen tu kaajil Jalapa yéetel tu najil xook, yéetel waye' tin p'áataj. in láak'tsilo'obe' tu k'amo'ob.

Chen ba'ale, Patricia ma' tu yokol u xookil piano je'el bix u k'áate', tumen ma' jach nojochchajen ka'achi': tu ts'áajo'ob obstáculos tin beel, tumen uti'al le instrumentoo' k'a'abéet a ts'íibtik u máximo 15 ja'abo'ob, yaanchaj ten 22, jach talam ka'ach. tu ts'áajo'obten u páajtalil in k'aay. tu ts'ooke' tin ts'áaj in wóol ka'ach in ba'al.

Iniciación tardía

U tsikbalil le táankelem sopranoa' ma' jach jela'an ti' u tsikbalil le ajpaaxo'ob ts'o'ok u k'ajóolta'alo'obo': jump'éel iniciación tardía ti' le paaxo' debido a, chuunil laat'a'an, tumen te' educación básica pública u ka'ansa'al le paaxo' leti'óoli' mina'an.

jéel bix, Le flautista Horacio Franco tu kaxtaj u yaabilaj ti' le paaxo' tak ka'ach ti' u yáax ja'abil xook p'iskaambal., ka tu yu'ubaj juntúul u yéet xook táan u báaxal piano.

Le arpista Mercedes Gómez Benet, aj ka'ansajo' CNM, ku ts'áaik u muuk' u kaxtik mecanismos uti'al u tak u paalil tuláakal máak yaan u muuk' ti' jump'éel educación musical u ma'alobil.

Ya'ab u yutsil, detaaye, Ma'alob, “k meyajtiko'ob tuláakal bin yano'ob memoria: auditivo, bisual, ki''mak óol, muscular, yéetel k kanik k ch'a'atukult ba'alo'ob ichil jump'éel segundo.

Le cientifico'obo' ts'o'ok u xak'altik le ba'ala' tu taamil yéetel ts'o'ok u descubrir u u ta ts'o'omej juntúul chan paal ts'o'ok u xook paax yaan u bisik u sobresalir ti' je'el ba'ax profesión u elija bey juntúul nojoch máaktal..

Ba'ale, lamentablemente, Le xook académicos yéetel ts'aako'ob yóok'ol u yutsil le paaxo' ma' tu t'aano'ob yéetel le máaxo'ob ku beetiko'ob programas educación básica ti' México.

in k'aj óol jump'éel najil xook primaria tu kaajil Barcelona, tu'ux tak le matemáticas, geografía yéetel k'ajláayo' ku kanik yo'osal le paaxo'. ku ye'esa'al tumen le investigación internacionalo', u matemáticas yéetel paax ku bino'ob k'ab ti' k'ab, ku ya'alik le promotora miatsil Lucina Jiménez.

Detalles ku beetik le paaxo'ba'ax ichil yéetel u páajtalil u abstracción. je'el u páajtal in ts'áaik ya'ab uláak' argumentos, ba'ale' u jaajile' tu lu'umil Méxicoe' ma' ts'o'ok k béeytal k ts'áaik u tojol le kaambalilo'ob cognitivos yéetel formativos yaan ti' le yila'ob tu general., bey xan paax yéetel óok'oto' tu particular.

Te' le Instituto u Neurología McGill, tak Montreal, tu lu'umil Canadá, Le respuestas emocionales ti' le paaxo' bino'ob investigadas ichil máako'ob ma' xook mix regularmente u yu'ubik paax..

Le mapeo cerebral tu ye'esaj u yaan pak'chaje' definidas ti' le ta ts'o'omej responden especialmente ti' le paaxo' armónica, ba'ale' ma' ti' juumo'obbruutóo, ku nupikubáa yéetel juumo'ob k'a'am yéetel ma' armónicos.

Ba'ax k'iin, ti' le xook ts'o'ok u ya'ala'alo', bin u paax ki' u book yéetel armoniosa u juum ruidoso, Le kúuchilo'ob ts'o'ok u ya'ala'alo'obo' tu p'atajo'ob u ye'esik u meyajo'ob uti'al u beetiko'ob ti' uláak' kúuchil específico ti' le ta ts'o'omej ku k'aaba'tikGyrus parahipocampal.

Desafortunadamentee, Yaan ya'ab críticos paax ku tukliko'ob bey je'el bix le obesidad ku suut jump'éel talamil toj óolal ichil le paalalo'obo' debido a u jantbil janalbe'eno'ob chatarra., Bey xan yaan u jantbil alcohol ichil le táankelemo'ob te' lu'uma'.paax ma' ma'alob, ku beetik loob.